Vek od rođenja prve dame pozorišta – Na današnji dan rođena čuvena Kraljevčanka Mira Trailović

Na današnji dan (22. januar 1924.) u Kraljevu je rođena Mira Trailović, čuvena srpska i jugoslovenska pozorišna rediteljka. Nazivali su je revolucionarkom jednog doba i prvom damom pozorišta. Bila je jedan od osnivača “Ateljea 212” (u kome je bila dugogodišnja upravnica) i “BITEF-a” i Bitef teatra.Danas Velika scena “Ateljea 212” nosi njeno ime kao i prostor ispred “BITEF teatra” koji nosi ime “Skver Mire Trailović”

U svom rodnom Kraljevu od 2016. godine u foajeu Kraljevačkog pozorišta nalazi se bista čuvene rediteljke, koja je postavljena na inicijativu “Zavičajnog društva Kraljevo – podružnice Beograd”

U čast rođenja legende pozorišne jugoslovenske scene, Kraljevačko pozorište organizuje pozorišnu manifestaciju “Dani Mire Trailović”.

Ko je bila Mira Trailović i kako je umeće režiranja pronela mnogo dalje od naše zemlje

Rođena je kao ćerka Andreja Milićevića koji je preveo više od 36 dela francuskih klasika i Radmile Simić, profesorke francuskog jezika. Deda joj je bio Milan Simić, upravnik Narodnog pozorišta. Privilegiju da odrasta u domu obrazovanih roditelja i predaka, shvatala je i kao breme, jer je uvek morala da ispunjava i njihova, a ne samo svoja očekivanja. Marljiva učenica Druge ženske gimnazije u Beogradu, srednje muzičke i glumačke škole, Mira Trailović je najpre završila Muzičku akademiju, a potom je, po želji oca arhitekte, upisala arhitekturu, ali je odustala nakon dva semestra. Na drugoj godini studija napustila je Tehnologiju, a Istoriju umetnosti pred sam diplomski ispit. Privlačili su je televizija, drama, režija i pozorište, te je 1950. godine završila Visoku filmsku školu, a prvi debi imala je dve godine pre diplomiranja.

Diplomirala je režiju 1956. godine na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu. Kasnije je na istom fakultetu bila i profesor radio-režije više godina.

U mladosti, 1944. godine Mira Trailović je između ostalog bila i spikerka i urednica Dramskog programa Radio Beograda. Glasom Minerve osvojila je slušaoce. Policijski čas je još trajao, pa je svaku noć kući vraćala patrola. I dok je hodala u svom prvom kaputu napravljenom od ćebeta, koji je dobila u radiju, nije se plašila… Znala je da je obradovala nekog tog dana:,,Čitali smo na radiju pisma koja su stizala s fronta i odlazila na front, obaveštenja o ratu koji je još trajao. Predstavljali smo ljudima jedinu mogućnost da nešto saznaju o svojima” (intervjuu sa Mirom Trailović, ,,TV novosti” 1977. godine).

U Radio Beogradu je i režirala oko 70 radio drama, al i upoznala Dragoljuba Gucu Trailovića, tadašnjeg spikera, a kasnije dopisnika Politike iz Pariza i prvog čoveka ove kuće, čije je prezime uzela na venčanju

Njenom režijom ,,Fausta” 12. novembra 1956. godine u sali sa 212 stolica u dvorani nekadašnje novinske kuće ,,Borbe” počeo da živi jedan novi svet – otvoreno je avangardno pozorište Atelje 212. Sa Radošem Novakovićem jedan je od osnivača, a potom i dugogodišnji upravnik Ateljea 212. Izuzetnom energijom stvorila je od Ateljea 212 kultno mesto.

Jedna nova epoha je počela. Pod njenim vođstvom Atelje je probijao granice Jugoslavije i vremenom postao pozorište poznato svuda u svetu, kao i prvo pozorište sa područja SFRJ-a koje je pozvano da gostuje u SAD-u posle Drugog svetskog rata. Glumci “Ateljea 212” gostuju u zemljama u kojima je do tada bilo nemoguće čuti naš jezik.

Režirala je više od 30 značajnih predstava, među kojima se posebno ističu: ,,Iza zatvorenih vrata”, ,,Don Žuan u paklu”, ,,Čudo u Šarganu”…

U njeno vreme, Atelje je popularnim i kontroverznim predstavama, poput ,,Kafanica, sudnica, ludnica”, u velikoj meri pomerao granice slobode izražavanja u političkom smislu.

Unela je duh Zapada u Srbiju, ali njen najveći talenat bio je organizacija i dobar odabir tima.

Zajedno sa Jovanom Ćirilovim i drugim saradnicima je inicirala osnivanje jednog od najvećih evropskih pozorišnih festivala – Beogradski internacionalni teatarski festifal – BITEF, koji je nastao 1967. odine u Ateljeu 212 i čiji je umetnički direktor bila od 1967. do smrti. U vreme hladnog rata ovaj festival novih pozorišnih tendencija bio je jedinstveno mesto na kome su se susretali umetnici sa obe strane gvozdene zavese i razmenjivali iskustva. Njeni i gosti Beograda bili su: Semjuel Beket, Piter Bruk, Žan-Pol Sartr, Bob Vilson, Living teatar, Pina Bauš, La Mama, Grotovski i mnogi drugi, koji su doneli su dah velikog sveta u našu sredinu i postavile Beograd na značajno mesto na međunarodnoj pozorišnoj sceni.

Festival je njenim zalaganjem osnovao svoje – BITEFOVO, odnosno – Mirino pozorište – BITEF teatar, koji od 20. BITEFA organizuje festival i vodi programsku politiku u duhu BITEFA.

Dobitnica je nekih od najvećih priznanja

Kao svetsko ime, Mira Trailović je režirala i u Zapadnom Berlinu Babeljevu Mariju, a u Švajcarskoj Bergovu operu Lulu i dve godine zaredom bila selektor i umetnički direktor jednog od najvećih rivala i vršnjaka Bitefa – Svetskog festivala u Nansiju 1983. i 1984. godine. Francuska je bila velika ljubav njenog života. Ona je Miru nagrađivala svojim priznanjima, a ona Francusku svojom pažnjom.

Francuski novinari pisali su za vreme njenog boravka u Nansiju isto toliko o njoj koliko i o predstavama koje je dovela. Uživala je u tipičnim pariskim peckanjima dopisnika velikih dnevnika kada su o njoj pisali kao o „buldožeru u vizonu“, aludirajući istovremeno na njenu energiju i lepotu tipične građanske provenijencije.

Osim brojnih domaćih priznanja, među kojima je bio čak i „Oskar popularnosti“, dobitnica je zavidnih međunarodnih nagrada, italijanskog ordena Viteza kulture, nagrade Udruženja pozorišnih umetnika SAD, Međunarodnog pozorišnog instituta, pozorišnih društava Čehoslovačke i Bugarske, Ordena zasluga za kulturu Poljske.

U znak priznanja za veliki doprinos i zasluge u širenju kulturnih veza i saradnje između Francuske i Jugoslavije, 20. aprila 1985. godine dodeljen joj je Orden Legije časti u rangu Komandanta.

Bila je bliska sa Žan-Lujom Baroom i Jurijem Ljubimovim, sa Melinom Merkuri i Nurijem Espert, često se u životu sretala sa Joneskom, a pred njom je na madridskom pločniku klečao jedan Žan Žene, izigravajući svoju tipičnu klovnijadu.

Režirala je lako i strasno, sa nešto samoironije prema tom poslu – u pozorištu, na radiju i televiziji. Poslednja režija bila joj je televizijska verzija Romana o Londonu njenog omiljenog pisca, Miloša Crnjanskog.

Preminula je u Beogradu 7. avgusta 1989. godine, a sahranjena je nekoliko dana kasnije na Novom groblju, u kako je tada saopšteno, po sopstvenoj želji krugu porodice i najbližih prijatelja.

Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.